Powstanie listopadowe

Dziedzictwo powstania listopadowego, oceny jego przebiegu i szans powodzenia nigdy nie były jednoznaczne - zarówno w dyskusjach politycznych, sporach historyków, jak i ujęciach z kręgu literatury pięknej. Powstanie na pewno należy uznać za wielki patriotyczny poryw narodu pozostającego od lat w niewoli. Zarazem jego klęska zniweczyła dokonania poprzedniego pokolenia, pozbawiła kraj sejmu, konstytucji, fundamentów swobodnego rozwoju. Była to przegrana, za którą winę ponosili sami uczestnicy i organizatorzy powstania, przede wszystkim dowódcy dysponujący dobrze uzbrojoną i wyszkoloną armią. Wielu Polaków poniekąd pogodziło się z klęską, pogrążyło w rozpaczy, utraciło wiarę w powodzenie zbrojnego czynu. Nieliczni zawiązywali w kraju nowe konspiracyjne kółka, utrzymywano kontakty z Wielką Emigracją, która utworzyła, przede wszystkim w Paryżu, centra myśli politycznej, ośrodki życia społecznego, kulturalnego.