Strefy buforowe i biotechnologie ekohydrologiczne w ograniczaniu zanieczyszczeń obszarowych

Dynamiczny przyrost liczby ludności na świecie powoduje wzrost zapotrzebowania na produkcję żywności w skali przemysłowej, co wymusza wprowadzenie mechanizmów intensyfikacji produkcji w rolnictwie. Polegają one z jednej strony na wzroście wykorzystania nawozów i środków ochrony roślin, a z drugiej na wprowadzaniu monokulturowych upraw, co w konsekwencji wpływa na zmianę metabolizmu substancji organicznych i mineralnych w glebie powodując wzrost odpływu szkodliwych substancji z obszarów rolniczych do wód. Wody, zarówno stojące jak i płynące występujące w krajobrazie rolniczym, coraz częściej pozbawiane są ochrony w postaci naturalnych i półnaturalnych ekosystemów na pograniczu lądu i wody stanowiących efektywną barierę redukującą zanieczyszczenia obszarowe, jak również będących ostoją różnorodności biologicznej. Należy mieć na uwadze, że niektóre ze zbiorowisk roślinnych występujących naturalnie wzdłuż cieków stanowią siedliska przyrodnicze ujęte w załączniku I Dyrektywy Rady 92/43/EWG, a zatem posiadają rangę zbiorowisk wartych ochrony w skali Europy. Należą do nich na przykład tak zwane zbiorowiska welonowe, rozwijające się najczęściej pomiędzy zbiorowiskami nieleśnymi (polami, łąkami) a nadrzecznymi lasami – łęgami. Dlatego tak ważne jest podejmowanie działań mających na celu ochronę istniejących jeszcze fragmentów zbiorowisk roślinnych, stanowiących naturalnie wykształcone strefy buforowe. Jednocześnie ze względu na nasilającą się antropopresję, a w jej konsekwencji zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych, konieczne staje się wdrażanie rozwiązań, które w naturalny sposób, bez nadmiernej ingerencji w środowisko, pozwoliłyby efektywnie chronić ekosystemy wodne. Przykładem takich rozwiązań są biotechnologie ekohydrologiczne wykorzystujące naturalne procesy biogeochemiczne zachodzące w zlewni na pograniczu lądu i wody. Oddajemy zatem do rąk czytelników podręcznik, który stawia sobie dwa cele. Pierwszym z nich jest przedstawienie mechanizmów powstawania zanieczyszczeń obszarowych wraz z możliwością ich ograniczania przez strefy buforowe. Drugim – ważniejszym celem – jest zachęcenie do tworzenia takich stref i stosowania biotechnologii ekohydrologicznych na gruntach prywatnych. Mamy nadzieję, że publikacją zainspirujemy nie tylko rolników, ale również inżynierów projektujących urządzenia wodne, pracowników instytucji odpowiedzialnych za prace utrzymaniowe wód oraz zarządzających wodami do stosowania dobrych praktyk w celu ochrony wód. W podręczniku przedstawiamy podstawowe zasady konstruowania stref buforowych, doradzamy jakie rośliny zastosować, a także prezentujemy przykłady naturalnie wykształconych roślinnych stref buforowych oraz wdrożonych w ostatnim czasie biotechnologii ekohydrologicznych.