Nysa

Tom 2 monografii historii Nysy przedstawia dwa stulecia jej dziejów - od przyłączenia do Królestwa Prus aż do upadku III Rzeszy, tj. lata 1741-1945. To opowieść o przemianie stolicy biskupiego księstwa w pograniczną twierdzę pruską, a następnie w nowoczesny acz peryferyjnie położony ośrodek produkcji, usług i handlu. Miasto traciło dawną rangę i szczególną pozycję w regionie, ale nadal oddziaływało na najbliższe otoczenie (powiat) i należało do ludniejszych w prowincji śląskiej. W okresie fryderycjańskim i „długim" wieku XIX życie mieszkańców zdominowała rozbudowa potężnych fortyfikacji i stała obecność wojska, co blokowało swobodny rozwój Nysy, generowało straty podczas kolejnych oblężeń, ale też nobilitowało ją i wzbogacało. Miasto definiowała zarazem silna katolickość, stąd było nazywane „śląskim Rzymem". W pruskich, a później niemieckich realiach niosło to wiele napięć, tym bardziej należy docenić rozkwit instytucji kościelnych i działalność błogosławionej Marii Luizy Merkert. Na przestrzeni dwóch stuleci Nysa zmieniała się przestrzennie, a jej mieszkańcy mentalnie. Przejmowali nowe idee i zdobycze cywilizacyjne, pamiętali o lokalnej tradycji, jednocześnie stawali się świadomymi obywatelami, uczestnikami rodzącego się życia politycznego i częścią niemieckiej wspólnoty. Złożone dzieje miasta obejmują okres cesarstwa, republiki weimarskiej i rządów Hitlera, którego agresywna polityka doprowadziła do zagłady Neisse.