Saga kudowska

„[...] tuż po wojnie, do górskiej miejscowości o niemieckiej nazwie Bad Kudowa i czeskiej nazwie Chudoba przybywali Polacy z Podola, Wołynia, Białorusi, Litwy, ale także ze zniszczonych i spalonych miast i wsi Polski centralnej, także wracający z Uralu, Syberii i Kazachstanu, a również wracający z niemieckich obo7,ów koncentracyjnych, z więzień i przymusowych robót. Ci ostatni, powracający z Niemiec mieli Kudowę po drodze. Niektórzy już tu byli, bowiem nawet w Kudowie był hitlerowski obóz koncentracyjny, filia Gross-Rosen, na Zakrzu. W górzystym obszarze Ziemi Kłodzkiej słupki graniczne nie zostały zmienione. Polacy doszli do dotychczasowej granicy niemiecko-czechosłowac- kiej. Po tamtej stronie kamiennego słupka pozostały wyryte znaki CS i tam już byli czescy żołnierze, zaś po tej stronie nasi frontowi żołnierze dokuli ogonki do litery D i powstało P. Same ogonki nie wystarczyły, by zaistniało państwo polskie, trzeba było tworzyć nowe społeczeństwo z ogromnej zbieraniny, po niezwykle ciężkich wojennych przeżyciach. Do dawnego świata powrotu nie było i nie ma. Zebrane w tej książce materiały pokazują, jak powstawało nowe społeczeństwo. Nic lepiej nie odda nawet największych procesów historycznych, jak zwykłe życie rodzin i zwyczajnych pojedynczych ludzi". [Wstęp, fragm.]