Tam, gdzie pamięć trwa...:

W okresie dyktatury komusnistycznej opowieść o zbrodniach popełnionych przez Sowietów i polskich komunistów na rdzennej ludności Górnego Śląska w 1945 roku była skazana na zapomnienie. Dramatyczne losy cywilnych mieszkanek i mieszańców regionu - zamordowanych, zgwałconych, deportowanych na Wschód i kierowanych do pracy przymusowej - nigdy nie zostały nazwane w przestrzeni publicznej: w prasie, radiu, telewizji czy publikacjach książkowych. Dopiero przełom roku 11989 i upadek komunizmu umożliwiły opowidzenie o tych przemilczanych wydarzeniach, które sprawiły, że zakończenie wojny w regionie zaczęto określać mianem "tragedii górnośląskiej". Zaczęto mówić i pisać o dramatach tego czasu, a także upamiętniać ofiary. Powstały pierwsze pomniki, organizowano ceremonie i uroczystości rocznicowe. Od trzech dekad - powoli i nie bez oporu - kształtuje się kultura pamięci skoncentrowana na tragicznych doświadczeniach Górnego Śląska w 1945 roku. Opisanie, a także wskazanie związanych z tamtymi wydarzeniami miejsc pozostawia jednak wiele do życzenia. Tym cenniejsza jest inicjatywa Centrum Dokumentacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku w Radzionkowie, które podjęło pierwszą próbę uporządkowania miejsc upamietnień: tablic, pomników i nagrobków powstałych w ostatnich latach na terenie województwa śląskiego i opolskiego. To ważne spojrzenie z dystansu na rodzącą siękulturę pamięci oraz istotny krok ku lepszemu zrozumieniu jej sensu i dynamiki.