Z ogromną przyjemnością udostępniamy Państwu artykuł Barbary Marii Morawiec, redaktorki naczelnej portalu Lustro Biblioteki oraz miesięcznika Biblioteka Publiczna, opublikowany w cyklu Bibl­ioTE­KA_I­NSPI­RACJI.

Autorka odwiedziła Łomżę w maju, biorąc udział w konferencji „Biblioteka w ruchu. Jak czas i czytelnicy zmieniają jej oblicze”, zorganizowanej przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Łomży. Korzystając z okazji, po wielu latach ponownie odwiedziła również naszą bibliotekę – jej historyczną siedzibę przy ul. Długiej, filie oraz teren, na którym w najbliższych latach powstanie nowoczesna Mediateka.

Efektem tej wizyty jest wyjątkowy reportaż, w którym Barbara Maria Morawiec z char­akte­ryst­yczn­ą dla siebie wrażliwością opisuje miejsce łączące bogatą tradycję z odważnym spojrzeniem w przyszłość. To opowieść o zabytkowej kamienicy z duszą, codziennej pracy bibliotekarzy, potrzebach współczesnych czytelników oraz ambitnych planach rozwoju naszej instytucji. Autorka pokazuje bibliotekę nie tylko jako przestrzeń książek, ale przede wszystkim jako miejsce spotkań, edukacji, kultury i budowania lokalnej wspólnoty.

Cieszymy się, że mogliśmy gościć Barbarę Marię Morawiec w Łomży i że nasza biblioteka stała się bohaterką kolejnego tekstu w prestiżowym cyklu Bibl­ioTE­KA_I­NSPI­RACJI, prezentującym inspirujące biblioteki z całej Polski. To dla nas ogromne wyróżnienie, ale także motywacja do dalszej pracy nad tworzeniem nowoczesnej, otwartej i przyjaznej przestrzeni dla mieszkańców.

Serdecznie zapraszamy do lektury artykułu. Mamy nadzieję, że pozwoli on spojrzeć na Miejską Bibliotekę Publiczną w Łomży oczami osoby, która doskonale zna polskie biblioteki i potrafi dostrzec zarówno ich wyjątkowy charakter, jak i potencjał do dalszego rozwoju.
Po wielu latach ponownie zawitałam do Łomży. Nie byłabym sobą, gdybym przy tej okazji nie odwiedziła biblioteki. Kiedy wchodzę do Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łomży, od razu mam poczucie, że nie jestem w zwykłej instytucji. To miejsce ma swoją pamięć: zapach książek, skrzypiące podłogi, wysokie pomieszczenia, strome schody i regały, między którymi od lat toczy się codzienne życie czytelników. Ale między regałami wyraźnie słychać już zapowiedź zmiany — nowego rozdziału, który łomżyńska biblioteka właśnie zaczyna pisać.

Przy ul. Długiej stoi „zaczytana ławeczka”. Można na niej usiąść, ale można ją też czytać jak opowieść o mieście i książnicy. Powstała z okazji 75-lecia działalności Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łomży według projektu artystki Teresy Adamowskiej. Są na niej lokalne motywy i krótki tekst poświęcony historii tej instytucji. To kolorowy drogowskaz do biblioteki.

Biblioteka mieści się w zabytkowej kamienicy przy ul. Długiej. To budynek z urokiem, ale też z ograniczeniami. Jak każda stara kamienica, skrywa arch­itek­toni­czne­ tajemnice i nie pozwala na wszystko. Nie każdą ścianę można przesunąć, nie każde piętro dostosować do współczesnych potrzeb, nie każde rozwiązanie techniczne wprowadzić bez kompromisów. A biblioteka już dawno przestała być wyłącznie miejscem wypożyczania książek.

Dziś dzieje się tu znacznie więcej. Są spotkania, warsztaty, wydarzenia kulturalne, nowe usługi, działania edukacyjne, regionalne i społeczne. Biblioteka żyje – i właśnie dlatego zaczyna brakować jej przestrzeni. Coraz częściej większe wydarzenia, w tym spotkania autorskie i inicjatywy kulturalne, odbywają się poza główną siedzibą – w Hali Kultury na pobliskim Starym Rynku. To praktyczne rozwiązanie, ale też czytelny sygnał: łomżyńska książnica potrzebuje nowego rozdziału.

Czas na Mediatekę na miarę XXI wieku
Tym rozdziałem ma być Mediateka przy ul. Spółdzielczej 74. Planowana nowa siedziba MBP w Łomży ma połączyć tradycyjny księgozbiór z nowoczesnymi technologiami, przestrzeniami do nauki, pracy, spotkań, działań kulturalnych i integracji mieszkańców. W budynku mają znaleźć się nie tylko klasyczne działy biblioteczne, ale także strefy dla dzieci i młodzieży, pracownie edukacyjne, sala wystawiennicza, klubokawiarnia oraz studia nagraniowe i filmowe. Zakończenie prac planowane jest na 2028 rok. Obecnie ogłoszono przetarg. Do postępowania zgłosiło się siedmiu wykonawców, a zaproponowane ceny inwestycji wahają się od 32,6 mln zł do 36,1 mln zł. Miałam już okazję stanąć na terenie przyszłej siedziby i muszę przyznać, że trudno nie poczuć tam skali nadchodzącej zmiany. Plany są ambitne.

O przyszłości MBP w Łomży rozmawialiśmy w maju podczas konferencji „Biblioteka w ruchu. Jak czas i czytelnicy zmieniają jej oblicze”. Jednym z jej kluczowych punktów była debata „Młodzi w bibliotece, biblioteka dla młodych”, z udziałem zaproszonych ekspertów, bibliotekarzy, przedstawicieli samorządu oraz szczególnie młodych ludzi, który przedstawili swoją perspektywę na łomżyńską Mediatekę.

Zanim jednak biblioteka przeniesie część swojej energii w nowe miejsce, warto przyjrzeć się temu, co ma dzisiaj – kamienicy z duszą.

Biblioteka w zabytkowej kamienicy z duszą
Na parterze budynku znajduje się galeria sztuki współczesnej. Wyższe piętra zajmuje Biblioteka Główna. Już przy wejściu czuć, że to przestrzeń, z której korzystają aktywnie ludzie. Nie sterylna, nie bezosobowa, ale codzienna i pracująca. Tu ktoś pyta o nowości, ktoś oddaje książki, ktoś inny przegląda półki albo zatrzymuje się przy ladzie obsługi. Cały czas ktoś wchodzi i wychodzi.

Utrudnieniem są strome schody. Dla wielu osób mogą być barierą, szczególnie dla seniorów i osób z ograniczoną mobilnością. O windzie w zabytkowej kamienicy można tylko pomarzyć. Bibliotekarze starają się jednak odpowiadać na te potrzeby. Działa usługa „Książka na telefon”, dzięki której zamówione publikacje trafiają bezpośrednio do domów czytelników z terenu Łomży, którzy nie mogą samodzielnie dotrzeć do biblioteki. Można również odebrać darmowe kody do platform z e-bookami i audiobookami.

Liczby pokazują, że mimo ograniczeń to miejsce jest bardzo potrzebne. Tylko w ubiegłym roku bibliotekę odwiedziło prawie 75,5 tysiąca osób, a wypożyczono niemal 214 tysięcy woluminów.

Na pierwszym piętrze znajduje się wypożyczalnia. Gdy wchodzę do środka, najpierw widzę ladę obsługi i regały pełne książek. Jasne drewno mebli kontrastuje z czerwonym dywanem. Kolorowe grzbiety ożywiają salę i przypominają, że każda półka jest osobnym światem. Na blacie stoi wazon z kwiatami. To drobiazg, ale ważny, bo ociepla przestrzeń i sprawia, że nie wygląda ona wyłącznie użytkowo. Podobne zielone akcenty pojawiają się także w kolejnych pomieszczeniach.

Wypożyczalnia ma spokojny, tradycyjny charakter. Regały ciągną się wzdłuż ścian kamienicy, a jodełkowe drewniane podłogi noszą ślady intensywnego użytkowania. To nie wada, raczej znak życia. Widać, że przez te sale naprawdę się chodzi, że przychodzi się tu po konkretne tytuły, po rozmowę, po poradę, czasem po chwilę ciszy.

Księgozbiór jest różnorodny: literatura piękna, publikacje naukowe i popu­larn­onau­kowe­, lektury, podręczniki akademickie, nowości wydawnicze. W drugiej części sali znajduje się przytulny kącik do czytania przy oknie oraz trzy stanowiska komputerowe. To niewielka, ale znacząca zmiana w obrazie biblioteki: obok regału z książkami pojawia się ekran, obok tradycyjnego wypożyczania – cyfrowy dostęp do informacji.

Piętro wyżej mieści się czytelnia. Pomieszczenie ma wysoki sufit, ozdobne sztukaterie i duże okna, przez które wpada światło dzienne. Po lewej stronie ustawiono stanowiska komputerowe, w głębi sali stoją drewniane regały z czasopismami i książkami. Przy stołach można pracować indywidualnie albo w grupie, a w przerwie wyjść na balkon z widokiem na ul. Długą. Moją uwagę przyciąga szatnia z siedziskiem, wkomponowana we wnękę ściany naprzeciw balkonu.

W czytelni dostępny jest księgozbiór ogólny i regionalny, prasa bieżąca, czasopisma z lat ubiegłych oraz łomżyńskie druki ulotne. Czytelnicy mogą korzystać także z zasobów cyfrowych na terminalach Academiki, wspomnianych komputerów, bezpłatnego internetu, katalogu elektronicznego, usług ksero, wydruków oraz wypożyczeń międ­zybi­blio­tecz­nych.

Ważnym miejscem jest Dział Informacyjno-Bibliograficzny, który gromadzi informacje o Łomży i ziemi łomżyńskiej oraz współtworzy Podlaską Bibliotekę Cyfrową. Część druków ulotnych znajduje się w czytelni, pozostałe przechowywane są w magazynach na najwyższych kondygnacjach (też ze stromymi schodami, ale pięknymi klatkami). Przy wejściu do działu, na białych ścianach, wyeksponowano kwadratowe czarno-białe fotografie Czesława Miłosza – laureata literackiej Nagrody Nobla, który odwiedził Łomżę i Nowogród na początku lat osie­mdzi­esią­tych­, uczestnicząc w Łomżyńskiej Wiośnie Poetyckiej.

W budynku działają również działy administracyjne, dzięki którym biblioteka może codziennie funkcjonować: organizować wydarzenia, katalogować zbiory, obsługiwać czytelników i realizować swoje zadania statutowe. Te pomieszczenia rzadziej trafiają na zdjęcia, ale są zapleczem całego organizmu. Miałam okazję poznać w nich codzienną pracę wspaniałych ludzi, który tworzą to miejsce.

Biblioteka rozproszona, ale wciąż bliska
Oddział dla Dzieci oraz Oddział Zbiorów Specjalnych znajdują się już w innej lokalizacji, przy ul. 3 Maja 6a. Osobną historią jest także Filia nr 2 przy ul. Księżnej Anny 2, która w ostatnim czasie przeszła remont. Placówka zyskała nową, funkcjonalną aranżację, przygotowaną zarówno do indywidualnego korzystania ze zbiorów, jak i do wydarzeń kulturalnych oraz edukacyjnych. Kiedy byłam w Łomży, filia była jeszcze przed ponownym otwarciem zaplanowanym na 1 czerwca 2026 roku, dlatego mogłam myśleć o niej bardziej jak o zapowiedzi niż gotowej przestrzeni.

Między starym a nowym najlepiej widać dzisiejszą sytuację Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łomży. Z jednej strony jest kamienica z duszą: piękna, pamiętająca wiele, pełna książek, zdjęć i śladów czytelników. Z drugiej – potrzeba miejsca bardziej dostępnego, elastycznego, otwartego na nowe technologie i różne formy uczestnictwa w kulturze oraz bliskiej – dla całych rodzin, grup młodzieży, osób starszych i uczestników wydarzeń kulturalnych i łączącej lokalną społęczność.

Biblioteka w Łomży dopisuje kolejne strony do rozdziału w kamienicy. Nowa Mediateka ma być odpowiedzią na potrzeby XXI wieku. Obecna biblioteka przypomina natomiast, że każda nowoczesność potrzebuje korzeni. Łomżyńska książnica ma je mocne – i właśnie dlatego może odważnie rozpocząć następny rozdział. Trzymam kciuki i z pewnością powrócę!

Dziękuję dyrektorce MBP Teresie Fromelc-Pawelczyk i instruktorce ds. metodyki bibliotecznej MBP Elżbieta Ziółkowskiej, za kolejne zaproszenie do Łomży i możliwość wizyty na terenie powstającej Mediateki. Dziękuję także Danielowi Frąckiewiczowi za opowieść o historii biblioteki i kamienicy. Pozdrowienia kieruję również do wszystkich pracowników biblioteki, których miałam okazję spotkać przy codziennej pracy. Było mi niezwykle miło i czułam się naprawdę wyróżniona, że po tylu latach wciąż mnie pamiętaliście i powitaliście z ogromną serdecznością.