„Kiedy byłem małym chłopcem… Cofam się daleko wstecz do mojego dzieciństwa. Dzieciństwo – ten wielki ląd, z którego każdy z nas wyszedł! Skąd jestem? Z mojego dzieciństwa. Pochodzę stamtąd, tak jak pochodzę z jakiegoś kraju…”. Antoine de Saint-Exupéry, "Pilot wojenny". • Cytatem tym rozpoczyna Edward Przytuła swoją opowieść "Wielki Ląd". Autor wspomina w niej dzieciństwo spędzone na mazurskiej wsi w latach tuż powojennych, i wczesną młodość przypadającą na lata 50. XX w. Stopniowo, wraz z pierwszymi doświadczeniami rodzinnego domu i trudnej powojennej rzeczywistości, dziecięcych marzeń, potem nastoletnich miłości, cierpień, wśród losu ludzi z najbliższego otoczenia, odsłania nam coraz szerszy horyzont swojego życia… • Wspomnienia snują się, przeplatają, oddalają i powracają. Poszczególne postaci (wujek Leon z Ameryki, ciocia Genia, dziadek Jan, rodzice, rodzeństwo) budowane są z fragmentarycznych ujęć, z resztek pamięci, w wielu odsłonach. Z pokładów wspomnień wyłaniają się niespodziewanie wydarzenia (cud w Niedźwiadnej, zbieranie lnu, spadek babci Franciszki), przedmioty (krosna ciotki Jadwigi, kołyska, buty-zakopianki, komoda z marmurowym blatem, piec), miejsca (staw i Wielka Góra w Danowie, szkoła w Kożuchach, dom i sad w Drygałach, dwór w Modzelach), wokół których odtwarzane są całe historie. Widzimy w nich, jak życie i świat zmieniają się z upływem lat, jak z dostatku można dojść do skrajnej nędzy, ale też jak odbić się od dna i trwać dalej. Widzimy, ile zawdzięczają bohaterowie opowieści ciężkiej pracy, ile zakrętom historii, dziwnym trafom i przypadkom, wojennym traumom, samym sobie. • "Wielki Ląd" to także przejmująca opowieść o rodzinie i miłości. To miłość wyrażana w codziennej pracy, milczeniu, domysłach, drobnych gestach i nieustannym poszukiwaniu siebie nawzajem. To relacja najbliższych sobie osób, w której chłopski syn próbuje sprostać marzeniom rodziców o świetlanej przyszłości. • Książka zachęca do lektury wielokrotnej, przy każdej pozwalając odkryć nowe wymiary i perspektywy. Żywioł opowiadania sprawia, że czytelnik zatapia się w niej i oddaje się jej nurtowi. To opowieść filozoficzna i wielowymiarowa, której tematem jest człowiek i ludzki los zawieszony między przypadkiem a koniecznością, marzeniem a powinnością. • Prawdopodobnie wielu z nas przydałaby się podobna lektura, oczyszczający życiowy bilans, spojrzenie z perspektywy czasu na drogę, jaką już przebyliśmy. Nie jest to książka łatwa. Już nawet jej forma nie jest czymś, do czego czytelnik byłby przyzwyczajony. A jednak od tej lektury nie można się oderwać. Sprawiają to ciekawa konstrukcja, różne perspektywy czasowe przeplatające się ze sobą, brak chronologii właściwej biografiom, próba przeniknięcia własnego losu. • Książka pomyślana jako dar dedykowany całej dużej rodzinie i wydana w niewielkim nakładzie własnym sumptem, zyskała wymiar szerszy, uniwersalny, w którym niejeden czytelnik odnalazłby swój los. Dla nas, członków rodziny, jej lektura była silnym zanurzeniem. Dzielimy się jej treścią z sąsiadami, znajomymi, krąg czytelników stale poszerza się. Zapraszam do lektury. • Ewa Przytuła