Historia Biblioteki
Ponad sto lat z książką i mieszkańcami Pragi-Północ

Początek pięknej historii (1922–1934)

Historia Biblioteki Publicznej im. Księdza Jana Twardowskiego w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy sięga 1922 roku. To właśnie wtedy, z inicjatywy Towarzystwa Bibliotek Powszechnych, powstały pierwsze wypożyczalnie książek na warszawskiej Pradze. W kolejnych latach otwierano następne placówki dla dorosłych i dzieci, dzięki czemu książka stawała się coraz bardziej dostępna dla mieszkańców dynamicznie rozwijającej się dzielnicy.

Do najstarszych placówek należały:

Wypożyczalnia Praska przy ul. Targowej 61,
Wypożyczalnia nr 4 przy ul. Kawęczyńskiej 4, która na początku lat trzydziestych otrzymała imię Zygmunta Krasińskiego,
Wypożyczalnia im. Stanisława Staszica przy ul. Środkowej 11,
Biblioteka Nowego Bródna przy ul. Julianowskiej 4.
W 1925 roku powstało Towarzystwo Bibliotek dla Dzieci. Rok później otworzyło ono dwie czytelnie dziecięce – przy ul. Otwockiej oraz ul. św. Wincentego.

W 1928 roku Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy przeszła pod Zarząd Miejski i rozpoczęła tworzenie swojej sieci terenowej.

Przełomowym wydarzeniem było utworzenie w 1934 roku I Filii Praskiej Biblioteki Publicznej. Wokół niej zaczęło rozwijać się nowoczesne centrum życia czytelniczego, które szybko zajęło ważne miejsce na kulturalnej mapie Pragi.

Biblioteka, która przetrwała wojnę

Do września 1939 roku na Pradze działało już kilkanaście placówek bibliotecznych oraz liczne punkty biblioteczne. Ich łączny księgozbiór liczył blisko 33 tysiące woluminów.

II wojna światowa brutalnie przerwała rozwój bibliotek. Wiele placówek zostało zniszczonych lub zamkniętych przez okupanta. Mimo dramatycznych wydarzeń bibliotekarze nie zrezygnowali ze swojej misji.

Szczególną rolę odegrała Janina Englert, która ukryła setki polskich książek przed zniszczeniem i potajemnie udostępniała je młodzieży uczącej się na tajnych kompletach oraz zaufanym czytelnikom. W czasie wojny biblioteka stała się nie tylko miejscem dostępu do książki, ale także symbolem troski o polską kulturę, język i pamięć.

Odbudowa i rozwój

Jeszcze w listopadzie 1944 roku, przed zakończeniem wojny, wznowiono działalność pierwszych bibliotek na Pradze. Ponownie otwarto placówki przy ul. Kawęczyńskiej 4, ul. Środkowej 11 oraz filię przy ul. Wileńskiej 13.

4 kwietnia 1945 roku, dzięki zaangażowaniu Eugenii Czajkowskiej, otwarto Wypożyczalnię nr 2 na Bródnie przy ul. Bolesławieckiej oraz pierwszą Bibliotekę dla Dzieci przy ul. Wileńskiej 13. Jej wieloletnią kierowniczką została Wiesława Makowska. W 1952 roku biblioteka dziecięca została przeniesiona do nowego lokalu przy ul. Skoczylasa 9.

Po utworzeniu w 1950 roku Dzielnicowych Rad Narodowych rozpoczął się proces decentralizacji bibliotek. Na Pradze działało już wówczas 15 bibliotek publicznych.

Najważniejszym wydarzeniem było powołanie 26 listopada 1956 roku samodzielnej Biblioteki Publicznej Dzielnicy Praga-Północ na mocy Uchwały nr 736 Prezydium Rady Narodowej. W jej skład wchodziły również placówki z terenów dzisiejszych dzielnic Targówek i Białołęka.

Pierwszą dyrektorką została Janina Englert, której wieloletnia działalność wyznaczyła kierunek rozwoju Biblioteki na kolejne dziesięciolecia.

W tym samym roku Czytelnia Naukowa nr I została przeniesiona do budynku przy ul. Brechta 15, a w 1958 roku Biblioteka otrzymała nową siedzibę przy ul. Skoczylasa 9. Mieściły się tam Wypożyczalnia nr 41, Wypożyczalnia Kompletów Książek Ruchomych, Biblioteka dla Dzieci oraz Dyrekcja i Administracja.

Biblioteka rozwijała nie tylko swoją sieć placówek, lecz także działalność edukacyjną, kulturalną i społeczną, docierając do mieszkańców kolejnych osiedli i odpowiadając na zmieniające się potrzeby lokalnej społeczności.

Biblioteka blisko mieszkańców

Lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte przyniosły dalszy rozwój sieci bibliotecznej. Powstawały nowe filie, modernizowano istniejące placówki, a w 1974 roku Czytelnia Naukowa otrzymała nowoczesną siedzibę przy ul. św. Wincentego.

Po zmianach admi­nist­racy­jnyc­h Warszawy w latach dzie­więć­dzie­siąt­ych Biblioteka dostosowała swoją strukturę do nowego podziału miasta. Nie zmieniła się jednak jej najważniejsza rola – pozostawała blisko mieszkańców i nadal była ważnym ośrodkiem lokalnego życia kulturalnego.

Patron i nowe otwarcie

W 2006 roku Biblioteka otrzymała imię Księdza Jana Twardowskiego – patrona wybranego przez czytelników i pracowników. Jego twórczość oraz wartości, z którymi jest kojarzony – życzliwość, otwartość, uważność i szacunek dla drugiego człowieka – doskonale oddają charakter naszej instytucji.

W latach 2007–2008 rozbudowano i zmodernizowano główną siedzibę przy ul. Skoczylasa 9. Obecnie mieszczą się tam Czytelnia Naukowa nr X, Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży nr 41, Biblioteka dla Dzieci i Młodzieży nr 50 oraz Dyrekcja i Administracja.

W październiku 2013 roku przy Czytelni Naukowej nr X uruchomiono e-pracownię warszawską „Nowa Praga”, a we wrześniu 2015 roku Dzielnicowa Wypożyczalnia Kompletów Książek została przekształcona w Wypożyczalnię dla Dorosłych i Młodzieży nr 136.

Modernizacja i nowe aranżacje

Od 2022 roku funkcję Dyrektorki Biblioteki pełni Elżbieta Przybylska. Od tego czasu Biblioteka konsekwentnie realizuje szeroko zakrojony program modernizacji swoich placówek, tworząc nowoczesne, komfortowe i przyjazne przestrzenie dla mieszkańców Pragi-Północ.

Pierwszym ważnym etapem tych zmian było połączenie Wypożyczalni dla Dorosłych i Młodzieży nr 56 przy ul. Inżynierskiej 10 z Wypożyczalnią nr 6 przy ul. Strzeleckiej 21/25, dokonane na podstawie Uchwały nr 8713/2022 Zarządu Dzielnicy Praga-Północ. Kolejnym krokiem było utworzenie nowoczesnej filii w nowym lokalu przy ul. Wileńskiej 55/57, otoczonej zielonym ogrodem – z inicjatywy Pani Gabrieli Szustek Burmistrz Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy.

Ostatnie lata to czas kompleksowych remontów i spektakularnych metamorfoz placówek Biblioteki. Odnowione wnętrza zyskały nowoczesny, funkcjonalny i przyjazny charakter. Nowe wyposażenie i meble, wygodne miejsca do pracy, nauki i czytania, energooszczędne i nastrojowe oświetlenie oraz starannie dobrane rozwiązania aranżacyjne sprawiły, że biblioteczne przestrzenie stały się jeszcze bardziej komfortowe i atrakcyjne dla użytkowników.

Szczególne miejsce w procesie modernizacji zajęła dostępność. Placówki zostały wyposażone w toalety dostosowane do potrzeb osób z niep­ełno­spra­wnoś­ciami, dzięki czemu Biblioteka staje się przestrzenią jeszcze bardziej otwartą, dostępną i przyjazną dla wszystkich mieszkańców.

Wyjątkową przestrzenią jest Czytelnia Naukowa nr X przy ul. Skoczylasa 9, w której szczególny nacisk położono na dziedzictwo kulturowe i historię Pragi.

Odnowiono i odpowiednio zaaranżowano jedno z pomieszczeń, tworząc „Salon literacki księdza Jana Twardowskiego” – kameralne i przytulne miejsce spotkań z mieszkańcami, którego charakter nawiązuje do twórczości i osobowości patrona Biblioteki.

Przestrzeń Czytelni wzbogacają również fotografie rodzinne oraz fotografie autorstwa Pawła Elszteina – prażanina, historyka, varsavianisty i dokumentalisty związanego z ulicą Małą na warszawskiej Pradze. Jego bogaty dorobek, poświęcony przede wszystkim historii i codzienności warszawskiej Pragi, znajduje odzw­ierc­iedl­enie­ w prezentowanych w Czytelni publikacjach i materiałach. Tworzą one spójną opowieść o lokalnej historii i pamięci mieszkańców.

Dzięki temu przestrzeń placówki nie tylko służy czytelnikom, ale również opowiada historię miejsca, jego mieszkańców i wiel­opok­olen­iowe­go dziedzictwa Pragi.

Nowe aranżacje wzbogaciły również podświetlane witryny, w których prezentowane są przedwojenne wydania książek oraz ekspozycje poświęcone historii Pragi. Jedna z nich przybliża bohaterów twórczości Stefana Wiecheckiego „Wiecha”. Ich postacie, przedstawione w formie lalek, przywołują niepowtarzalny klimat przedwojennej i powojennej warszawskiej ulicy.

W przestrzeniach bibliotek pojawiły się także obrazy, archiwalne fotografie Pragi oraz wizerunki osób szczególnie zasłużonych dla dzielnicy. Dzięki tym elementom biblioteki zyskały nie tylko nową jakość estetyczną, ale również wyjątkowy, lokalny charakter.

Biblioteka dziś

Dziś Biblioteka Publiczna im. Księdza Jana Twardowskiego w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy to znacznie więcej niż miejsce, w którym można wypożyczyć książkę.

To miejsce spotkań, edukacji, inspiracji i integracji mieszkańców. Łączymy ponad stuletnią tradycję z nowoczesnością, tworząc przestrzeń otwartą dla dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów.

Równolegle z modernizacją przestrzeni konsekwentnie rozwijamy ofertę cyfrową. Czytelnicy mogą korzystać z tysięcy e-booków, audiobooków i synchrobooków za pośrednictwem nowoczesnych platform, dzięki czemu mogą cieszyć się literaturą także poza murami Biblioteki. Tradycyjny księgozbiór uzupełniają nowoczesne usługi odpowiadające na potrzeby współczesnych użytkowników.

Biblioteka to jednak przede wszystkim ludzie – czytelnicy, bibliotekarze, twórcy, partnerzy i mieszkańcy. Każdy czytelnik, każda wypożyczona książka – zarówno tradycyjna, jak i cyfrowa – oraz każde wydarzenie organizowane przez Bibliotekę dopisują kolejny rozdział naszej wspólnej historii.

Z dumą rozwijamy ją każdego dnia – zachowując pamięć o historii dzielnicy i jednocześnie tworząc przestrzeń otwartą na nowe pokolenia czytelników.

Bo choć przez ponad sto lat zmieniały się miejsca, książki, technologie i biblioteczne wnętrza, jedno pozostaje niezmienne: Biblioteka jest blisko mieszkańców Pragi-Północ.