Starościna bełska:

Utwór opisuje dramatyczne wydarzenia z lat 1770–1774, których tłem jest autentyczna, głośna tragedia obyczajowa z okresu schyłku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Fabuła i tło historyczne: Książka opowiada o tragicznych losach Gertrudy z Komorowskich, potajemnie poślubionej przez Szczęsnego Potockiego (późniejszego marszałka konfederacji targowickiej i tytułowego starostę bełskiego).Konflikt: Małżeństwo magnata z ubogą szlachcianką wywołało wściekłość jego potężnego ojca, Franciszka Salezego Potockiego, zwanego „Królem Rusi”. Na rozkaz ojca Szczęsnego, ciężarna Gertruda została uprowadzona przez nadwornych kozaków. Podczas transportu nieszczęśliwie uduszono ją pod pierzynami, by stłumić jej krzyki, a ciało wrzucono do przerębli w rzece.Akcja utworu: Kraszewski szczegółowo rekonstruuje te wydarzenia, skupiając się na bezwzględności magnaterii, słabości młodego Szczęsnego oraz bezsilności prawa wobec potęgi rodu Potockich.