Cet czy licho

Na szerokim tle historyczno-obyczajowym umieścił autor anegdotę o rywalizacji dwóch braci o piękną kasztelankę i o "dekrecie" królewskim, który to współzawodnictwo miał rozstrzygnąć. W ten sposób wątek historyczny został organicznie związany z wątkiem anegdotycznym, miłosnym. Ten ostatni oparty jest na częstym w twórczości Kraszewskiego motywie miłości dwojga młodych osób nierównego stanu i wynikających z tego komplikacjach, na motywie rywalizacji dwu przyjaciół i na częstym również u naszego pisarza motywie silniejszej ponad wszystko wzajemnej miłości dwojga rodzeństwa lub przyjaciół.