Popioły:

„Popioły” to monumentalna, trzytomowa powieść historyczna, której akcja toczy się na przełomie XVIII i XIX wieku (lata 1796–1812). Dzieło przedstawia losy młodego polskiego szlachcica, Rafała Olbromskiego, oraz jego przyjaciela Krzysztofa Cedry, na tle burzliwej epoki napoleońskiej. Książka porusza kluczowe motywy: Etos walki o niepodległość i tragizm historii: Żeromski demaskuje mit Napoleona Bonapartego jako bezinteresownego wyzwoliciela Polski. Pokazuje udział polskich legionistów w krwawych, wątpliwych moralnie kampaniach (np. tłumienie buntu murzyńskiego na San Domingo czy oblężenie Saragossy). Inicjacja i dojrzewanie: Ewolucja Rafała Olbromskiego od beztroskiego, wiejskiego szlachcica, przez uwikłanie w tajne związki masońskie i romanse, aż po doświadczenie okrucieństwa wojny. Rozwarstwienie społeczne Polski: Kontrast między bogatą arystokracją a nędzą chłopstwa, ukazujący wewnętrzne słabości narodu stojącego u progu walki o wolność.